Maandelijks archief: november 2011

Kunstmaterialen en gezondheid

Veel van het kunstmateriaal dat we gebruiken is op één of andere manier toxisch. Om te weten hoe toxisch iets is zijn verschillende mogelijkheden om dit op te zoeken. De fabrikant, een veiligheidsinformatieblad of internet kan een bron van informatie zijn. Maar fabrikanten zijn nu eenmaal niet altijd royaal met de uitleg over wat er nu wel of niet in je geliefkoosde werkmateriaal aanwezig is van stoffen, Material Safety Data Sheets (MSDS fiches = veiligheidsinformatieblad) zijn nuttig maar moeilijk te interpreteren voor de leek en opzoeken via internet is niet steeds de goede optie om info te krijgen.

Twee boeken die de (eventuele) toxiciteit van kunstmateriaal belichten zijn Artist beware door Michael McCann en The artist’s complete health and safety guide door Monona Rossol. Beide auteurs zijn een gerespecteerde autoriteit op gebied van gezondheidsproblemen bij het werken met kunstmateriaal en zijn dan ook gespecialiseerd op dit terrein.

Artist beware, een turf van bijna zeshonderd bladzijden, is onderverdeeld in 2 delen. In het eerste deel worden de chemische en fysische risico’s besproken. Hierbij aandacht voor hoe materialen je kunnen ziek maken, welke materialen dit doen, veiligheid in de studio/atelier, hoe veilig om te gaan met ontvlambare en toxische materialen. Alles wordt in de diepte besproken en is uiterst zinvol. Het tweede deel van het boek richt de focus op de risico’s in kunst en ambacht technieken en is dan ook specifiek onderverdeeld volgens de meest gangbare kunstbeoefening. Per onderdeel wordt ingegaan op de materialen en hun samenstelling, de risico’s van afzonderlijke componenten of samenstelling en de voorzorgen die nodig zijn bij het werken met deze stoffen.

The artist’s complete health and safety guide is iets dunner, slechts vierhonderd bladzijden, en volgt een andere indeling. Deel 1 bespreekt onder de titel The regulated art world de gezondheid en veiligheidswetten (in de VS en Canada), chemische en fysische risico’s, hoe gevaarlijke stoffen te identificeren, algemene voorzorgen, ventilatie en bescherming van de luchtwegen. In deel twee, Artists’ raw materials, wordt dieper ingegaan op de materialen  die door kunstenaars gebruikt worden terwijl deel drie, Precautions for individual media, de voorzorgen per medium in kunst en ambacht bespreekt. Deel vier, The next generation, gaat in op hoe om te gaan met materialen in een atelieromgeving met kinderen en/of volwassenen.

Artist beware en The artist’s complete health and safety guide vullen elkaar erg goed aan en zijn uiterst geschikte handboeken die in iedere studio een prominente plaats verdienen. Alleen spijtig dat deze enkel in het Engels verkrijgbaar zijn en kitscherige kaft en prekerige titel van Artist Beware helaas niet laten vermoeden wat een schat aan degelijke info dit boek te bieden heeft.

Verstalen

Er al eens bij stil gestaan waarom die etsen van de grote namen zo een sprankelende kleuren hebben? Perfect wit, zonnig geel, fris groen…

Het geheim zit niet enkel in de bekwaamheid van meesterdrukker waarmee de kunstenaar samenwerkt, maar vooral in het fijne laagje staal dat op de afgewerkte ets is aangebracht.

Etsinkten oxideren en veranderen dus van kleur wanneer verwerkt op koper of zink. Dit maakt dat wit grijs wordt, geel groenig en andere kleuren er dof uitzien. Vooral zink bezit deze vervelende eigenschap, koper in mindere mate. Eén van de redenen waarom koper een beter materiaal is om op te werken als je met kleurinkten drukt.

Op staal gaan kleurinkten niet oxideren en blijven dus hun uitzicht behouden. Alleen, het is niet zo makkelijk werken op staal. Daarom zal men via elektrolyse een fijne laag staal aanbrengen op het oppervlak van de koperen etsplaat. Dit geeft als extra voordeel dat het oppervlak harder wordt en meer drukgangen toestaat. Men noemt dit procedé verstalen.

Zink kan je niet verstalen, toch niet direct. Je kan het probleem oplossen door eerst de plaat zink van een laagje koper te voorzien en daarna te verstalen. Maar het maakt het enkel ingewikkelder en duurder.

Het is niet makkelijk om een firma te vinden die deze dienst tot een goed einde brengt. In België en Nederland is, tot zover wij weten, geen firma deze techniek aanbiedt. In Duitsland kan je het nog wel laten doen.

Künstlerwerkstatt Kätelhön heeft een dienst waar je platen tot max. 70cm x 95cm kan laten verstalen. Zij leveren werk aan meesterdrukkers en zijn dus betrouwbaar. Künstlerwerkstatt Kätelhön maakt deel uit van het KunstHaus Möhnesee.

Het werk boven de titel is een diepdruk van Richard Tuttle uit de reeks Label 5-8

Samuraïs, acteurs en mooie vrouwen in Düsseldorf

De acteur Ichikawa Danjurō VIII als Matsuwakamaru-Chōjurō in het toneelstuk Sudigawa no Kagamon In het Kunstpalast van Düsseldorf is er voor het ogenblik een bijzondere tentoonstelling te zien met houtsnedes van de Japanse kunstenaars Kunisada en Kuniyoshi.

De collectie van het Kunstpalast is ontstaan in de 18e eeuw en is sindsdien uitgegroeid tot een omvangrijke verzameling die meer dan 100.000 schilderijen, tekeningen, prenten, sculpturen maar ook gebruiks- en designobjecten en glaskunst omvat.

In de jaren ’80 werd een grote hoeveelheid Japanse kleurenhoutsnedes geschonken aan het Kunstpalast. Deze schenking omvatte o.a. 220 werken van de kunstenaars Kunisada en Kuniyoshi. Deze laatste kunstenaar werd 3 jaar geleden nog een uitvoerig gevierd met een grote overzichtstentoonstelling  in de Royal Academy in Londen.
De prenten van deze kunstenaars vallen enorm op door hun subtiele koloriet en de expressieve uitdrukkingen van de afgebeelde personages. Beide kunstenaars weten een kleurrijke en fantasievolle droomwereld op te roepen die vaak wordt gezien als een vroege voorloper van de huidige zo geliefde Manga, de Japanse strip.

In deze tentoonstelling zijn uitsluitend werken uit de eigen collectie te zien. Deze tentoonstelling toont kwaliteitsvolle houtsnedes die aantonen dat er naast Hokusaï, Utamaro of Hiroshige ook nog andere en boeiende maar nog veel te weinig gekende  Japanse houtsnedekunstenaars bestaan.
Het zeldzame aan de getoonde werken is echter niet de kwaliteit maar wel de thematische benadering. De selectie laat namelijk de bezoeker toe om Kunisada en Kuniyoshi te vergelijken op vlak van hun benadering van hetzelfde thema. Beiden hebben vaak dezelfde acteurs in dezelfde rollen afgebeeld en laten dus toe ons in te leven in hun persoonlijke benadering.

Samuraïs, acteurs en mooie vrouwen is nog te bezichtigen tot 15 januari 2012 in het Kunstpalast in Düsseldorf.

Kiki Smith – Prints, Books and Things

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Enkele jaren geleden verscheen bij MoMA een prachtig boek Prints, Books and Things over het grafisch werk van Kiki Smith.

MoMA besloot rond de tentoonstelling en het boek een interactieve site te maken. De site is uitermate efficiënt in haar eenvoud. Opgedeeld in thema’s, techniek en afbeeldingen toont ze het rijke universum beeldend werk van Kiki Smith.

De vroege zeefdrukken, de anatomische werken, zelfportretten, natuur en beelden met feminiene context maken deel uit van de thema’s die Kiki Smith in die jaren onderzoekt. Alles is voorzien van een korte relevante tekst een geeft je de mogelijkheid om de werken te vergroten en rustig te bekijken.

De technieken die Kiki Smith hanteert worden in het deel techniek aan de hand van video’s en fotoreeksen over vier werken besproken. Je ziet Kiki Smith zelf werken en haar beelden van commentaar voorzien. Van twee werken zie je de volledige opbouw, wat trouwens erg interessant is om te zien hoe iemand als Kiki Smith met het beeld omgaat. Proces en juiste afweging zijn belangrijk om tot een goed resultaat te komen.

Het deel afbeeldingen geeft je een overzicht van de afbeeldingen in het boek. Na aanklikken kan je het beeld vergroten en beter bekijken.

De website is de perfecte aanvulling bij het boek. De makers van deze site slagen er in om op eenvoudige wijze veel inzicht in het werk en de procedés naar voor te brengen.

Het boek zelf is mooi vorm gegeven en voorzien van goede reproducties, geeft het boek een goed overzicht van wat Kiki Smith in de periode 1980-2003 maakte op gebied van reproduceerbare beelden. Niet enkel grafiek op zich maar ook bibliofiele boeken en multipels geven ons een kijk in het rijke universum van Kiki Smith. Hierin centraal de kwetsbare mens, natuur, de feminiene context  en de zelfportretten. Het is boeiend te zien hoe Kiki Smith deze onderwerpen de hare maakt en een oeuvre ontstaat dat zeer consistent is. Langzamerhand gaat alles door elkaar lopen, dieren en mensen worden één waarbij menselijke en dierlijke eigenschappen aan elkaar worden doorgegeven. Later zal dit onderwerp nog verder uitgediept worden in de series rond sprookjes. Hier speelt het verhaal van Roodkapje een belangrijke rol en dat is niet zo verwonderlijk. Dier en mens komen hier samen. De wolf wordt een figuur met zowel menselijke als dierlijke trekken. Ook de verschillende mogelijkheden tot interpreteren van het verhaal spelen natuurlijk mee. Kiki Smith maakt er terug iets voor volwassenen van zonder daarom de kinderlijke onschuld uit het oog te verliezen.