Categorie archief: Materialen

[substratum]

slide-01-1

De Amerikaanse studio Zea Mays Printmaking (Massachusetts) is één van de meest geavanceerde studio’s als het over veiliger werken met grafische technieken gaat. De studio bezit een perfect uitgeruste werkruimte en een galerie. Hiernaast biedt de studio ook residenties aan, workshops enz.

Een paar weken geleden kwam de aankondiging dat de studio een website online bracht met de naam [substratum]. Deze website bespreekt verschillende aspecten van de dragers waarmee we in de grafische technieken werken. Een erg informatieve site en bovendien mooi vormgegeven.

Het is een misschien een wat ongewoon onderwerp om over de chemische aard te spreken van de matrixen/dragers waarop we werken. Maar vanuit het oogpunt wat gevaren kunnen zijn van deze materialen is het een goed idee.

De site is mooi onderverdeeld in verschillende hoofdstukken. Een stukje over de het waarom van de site en meer duiding bij de samenstellers en de gebruikte werken op de site. De link Substrates brengt ons naar meer info over linoleum, metaal (koper/zink), photopolymeer, plastic en hout. In dit deel worden deze dragers aan de hand van een aantal vragen besproken. Niet alleen vragen over chemische aard en gezondheid maar ook over welke materialen je best gebruikt voor de specifieke drager, aard van het materiaal en waarvoor nog bruikbaar.

Daarnaast ook een deeltje fun facts met weetjes over het materiaal en om te eindigen de MSDS fiche (Material Safety Data Sheet). Deze MSDS fiches komen in nog een apart hoofdstuk en zitten onder de link MSDS.

De pagina Protections brengt je naar de mogelijkheden om je te beschermen voor gevaren van de dragers/matrixen.

Er is nog een deel Stories waarin enkele kunstenaars je vertellen over de gezondheidsproblemen die ze in hun praktijk ervaren.

Om te eindigen een reeks Links die van toepassing zijn op inhoud van deze website.

Een website die enkel dit bespreekt lijkt misschien wat overbodig maar dit is ze absoluut niet. Meer van dat…

Kunstmaterialen en gezondheid

Veel van het kunstmateriaal dat we gebruiken is op één of andere manier toxisch. Om te weten hoe toxisch iets is zijn verschillende mogelijkheden om dit op te zoeken. De fabrikant, een veiligheidsinformatieblad of internet kan een bron van informatie zijn. Maar fabrikanten zijn nu eenmaal niet altijd royaal met de uitleg over wat er nu wel of niet in je geliefkoosde werkmateriaal aanwezig is van stoffen, Material Safety Data Sheets (MSDS fiches = veiligheidsinformatieblad) zijn nuttig maar moeilijk te interpreteren voor de leek en opzoeken via internet is niet steeds de goede optie om info te krijgen.

Twee boeken die de (eventuele) toxiciteit van kunstmateriaal belichten zijn Artist beware door Michael McCann en The artist’s complete health and safety guide door Monona Rossol. Beide auteurs zijn een gerespecteerde autoriteit op gebied van gezondheidsproblemen bij het werken met kunstmateriaal en zijn dan ook gespecialiseerd op dit terrein.

Artist beware, een turf van bijna zeshonderd bladzijden, is onderverdeeld in 2 delen. In het eerste deel worden de chemische en fysische risico’s besproken. Hierbij aandacht voor hoe materialen je kunnen ziek maken, welke materialen dit doen, veiligheid in de studio/atelier, hoe veilig om te gaan met ontvlambare en toxische materialen. Alles wordt in de diepte besproken en is uiterst zinvol. Het tweede deel van het boek richt de focus op de risico’s in kunst en ambacht technieken en is dan ook specifiek onderverdeeld volgens de meest gangbare kunstbeoefening. Per onderdeel wordt ingegaan op de materialen en hun samenstelling, de risico’s van afzonderlijke componenten of samenstelling en de voorzorgen die nodig zijn bij het werken met deze stoffen.

The artist’s complete health and safety guide is iets dunner, slechts vierhonderd bladzijden, en volgt een andere indeling. Deel 1 bespreekt onder de titel The regulated art world de gezondheid en veiligheidswetten (in de VS en Canada), chemische en fysische risico’s, hoe gevaarlijke stoffen te identificeren, algemene voorzorgen, ventilatie en bescherming van de luchtwegen. In deel twee, Artists’ raw materials, wordt dieper ingegaan op de materialen  die door kunstenaars gebruikt worden terwijl deel drie, Precautions for individual media, de voorzorgen per medium in kunst en ambacht bespreekt. Deel vier, The next generation, gaat in op hoe om te gaan met materialen in een atelieromgeving met kinderen en/of volwassenen.

Artist beware en The artist’s complete health and safety guide vullen elkaar erg goed aan en zijn uiterst geschikte handboeken die in iedere studio een prominente plaats verdienen. Alleen spijtig dat deze enkel in het Engels verkrijgbaar zijn en kitscherige kaft en prekerige titel van Artist Beware helaas niet laten vermoeden wat een schat aan degelijke info dit boek te bieden heeft.

Verstalen

Er al eens bij stil gestaan waarom die etsen van de grote namen zo een sprankelende kleuren hebben? Perfect wit, zonnig geel, fris groen…

Het geheim zit niet enkel in de bekwaamheid van meesterdrukker waarmee de kunstenaar samenwerkt, maar vooral in het fijne laagje staal dat op de afgewerkte ets is aangebracht.

Etsinkten oxideren en veranderen dus van kleur wanneer verwerkt op koper of zink. Dit maakt dat wit grijs wordt, geel groenig en andere kleuren er dof uitzien. Vooral zink bezit deze vervelende eigenschap, koper in mindere mate. Eén van de redenen waarom koper een beter materiaal is om op te werken als je met kleurinkten drukt.

Op staal gaan kleurinkten niet oxideren en blijven dus hun uitzicht behouden. Alleen, het is niet zo makkelijk werken op staal. Daarom zal men via elektrolyse een fijne laag staal aanbrengen op het oppervlak van de koperen etsplaat. Dit geeft als extra voordeel dat het oppervlak harder wordt en meer drukgangen toestaat. Men noemt dit procedé verstalen.

Zink kan je niet verstalen, toch niet direct. Je kan het probleem oplossen door eerst de plaat zink van een laagje koper te voorzien en daarna te verstalen. Maar het maakt het enkel ingewikkelder en duurder.

Het is niet makkelijk om een firma te vinden die deze dienst tot een goed einde brengt. In België en Nederland is, tot zover wij weten, geen firma deze techniek aanbiedt. In Duitsland kan je het nog wel laten doen.

Künstlerwerkstatt Kätelhön heeft een dienst waar je platen tot max. 70cm x 95cm kan laten verstalen. Zij leveren werk aan meesterdrukkers en zijn dus betrouwbaar. Künstlerwerkstatt Kätelhön maakt deel uit van het KunstHaus Möhnesee.

Het werk boven de titel is een diepdruk van Richard Tuttle uit de reeks Label 5-8

Jiří Šerák, uitstekend grafiekmateriaal.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Tsjech Jiří Šerák is  nog voor velen een onbekende, maar dit zeer ten onterechte. Jiří maakt uitstekend materiaal voor grafici. Tot voor kort te verkrijgen via Papermill in Antwerpen maar na het stopzetten van  deze winkel onvindbaar.

De materialen die Jiří maakt voor grafici zijn etsnaalden, roulettes, schraap- en polijststalen, gutsen voor lino, wiegijzers. Alles is gemaakt in materialen van hoge kwaliteit. De werkende delen van de werktuigen zijn in carbon staal en zijn verhard via hitte. De handgrepen zijn in beukenhout dat met een natuurlijke vernis op oliebasis is geïmpregneerd.  Alle werktuigen zijn voorzien van een koperen kokertje aan de voet van de handgreep om het splinteren van het hout tegen te gaan.

Via, via ben ik in contact gekomen met Jiří Šerák. Hij heeft geen webshop maar na een eenvoudige mail krijg je een catalogus in PDF-formaat en een prijslijst in je mailbox.

Alles wordt zonder problemen naar België en Nederland verzonden per post.