Categorie archief: Modern Masters

Max Ernst – Une semaine de bonté

max_ernst_birdhead1

Je moet het de Dadaïsten en Surrealisten nageven, het aantal technieken dat ze ontwikkeld of geperfectioneerd hebben om een beeld te manipuleren en het te voorzien van gelaagdheid en betekenis is groot. Zo groot zelfs dat veel van wat heden ten dage gemaakt nog steeds op één of andere manier schatplichtig is aan hun onderzoek.

De collage techniek is een manier van werken waarbij uitgesneden of uitgeknipte vormen bij elkaar worden gevoegd door middel van lijmen. De techniek is op zichzelf al eeuwen oud (zo vroeg als de  ontdekking hoe papier te maken) maar krijgt opgang in de vroeg 20ste eeuw als Picasso, Bracque en de Dadaïsten / Surrealisten het als een beeldend middel gaan gebruiken.

ernstvlthumbMax Ernst maakt samen met de dichter Paul Eluard in 1922 zijn eerste collage boeken: Répétitions en Les malheurs des immortels. Het is een techniek die hem niet los laat en talrijke op de collage techniek gebaseerde schilderijen en boeken volgen. Onder andere La femme 100 têtes (1929) en Rêve d’une petite fille qui voulut entrer au carmel (1930) weten de aandacht te trekken. Het bijzondere aan deze werken zijn de beelden die uit een droom lijken te ontstaan, een nachtmerrie waar geen ontwaken mogelijk is.

Ernst verteld in een interview zelf hoe hij op het idee kwam om dit soort collages te maken: “One day (in 1919), whereas I looked at an illustrated book of objects (umbrellas, watches, tools, clothing, etc) I was surprised to see such different things tight beside the others, things which one does not see together usually, my eyes saw other objects, I wanted to add with the pencil some lines and hatchings between the various objects so that it gives the same images that I see in my dreams.”

UneSemaineDeBonteHet sleutelwerk Une semaine de bonté (Een week van goedheid) volgt in 1933. Ernst was op reis door Italië en had maar drie weken nodig om dit werk te voltooien. De complete novelle, want zo wordt het boek gezien, werd in 1934 gepubliceerd als een serie bestaande uit 5 boekjes (cahiers). In totaal zijn de cahiers opgedeeld in 7 hoofdstukken (de dagen van de week) en voor elke dag is een element bedacht dat de beelden die in dat deel staan kenmerken. In totaal zijn er 184 afbeeldingen die samen een grafische novelle vormen. De collages zijn terug gemaakt met  prenten uit de triviale lectuur van het einde van de 19de eeuw. Deze prenten waren meestal sensationele afbeeldingen om het verhaal wat kleur te geven. Door het verknippen en opnieuw bij elkaar plaatsen van de elementen weet Ernst een dreigende  atmosfeer op te roepen. 1933, het jaar doet misschien een belletje rinkelen: ,,Ik maakte dit boek omdat ik merkte dat het in Europa een beetje begon te stinken”, vertelde Ernst later. Het verband met de pre-oorlogsjaren en de opkomst van het fascisme geeft het sarcasme in de titel (Een week van goedheid) weer.

De collages in de boeken zijn eigenlijk op zichzelf geen grafiek, maar Ernst gebruikte illustraties van verschillende boeken met daarin illustraties uit de 2de helft van de 19de eeuw. Dé eeuw die de aanzet gaf tot de massaproductie in de media zoals we die nu kennen.

In de 19de eeuw worden nog steeds veel illustraties door erg bekwame vaklui naar een drukklaar medium omgezet. In het geval van de werken die Ernst gebruikte voor zijn collages is dit de gravure op hardhout. De originele tekening werd door de kunstenaar op het houtblok getekend en daarna door een professionele houtgraveur uit het blok gegraveerd met een burijn. Het feit dat het hier om een burijn gravure gaat, maakt een erg hoge detaillering mogelijk. Hoe beter de graveur, hoe fijner de gravure zou je kunnen stellen. Deze techniek met hardhout maakte het mogelijk om de houtblokken in het kader met loodzetsel te plaatsen en op deze manier drukwerk in hoge oplage te maken.

Ernst maakte in feite gebruik van originele (in hoge oplage gedrukte) grafiek om de collages te maken tot wat ze zijn. In de eerste helft van de 20ste eeuw waren de druktechnieken (fotografisch) reeds zo ver gevorderd om zonder problemen de originele collages van Ernst te reproduceren en te drukken.

Sommige van deze collage boeken staan in hun volledige vorm online. Klik op de titel voor een link naar een online boek.

Une semaine de bonté (1934)

Les malheurs des immortels (1922)

La femme 100 têtes (1929)

Uitgebreid artikel over Une semaine de Bonté - Musée d’Orsay op deze link.

illustration-to-a-week-of-kindness-1934-38.jpg!HD   illustration-to-a-week-of-kindness-1934-85.jpg!HD    illustration-to-a-week-of-kindness-1934-109.jpg!HD    illustration-to-a-week-of-kindness-1934-165.jpg!HD

Het grafische oeuvre van Eduardo Chillida

Chillida_vdK_64005_PC_19884 B

Eduardo Chillida (1924-2002) was een Baskisch kunstenaar vooral bekend om zijn beeldhouwwerk. Beeldhouwen nam wel de centrale plaats in maar Chilida heeft ook een erg groot grafisch oeuvre nagelaten. Een oeuvre dat dicht aanleunt bij het beeldhouwwerk maar toch krachtig genoeg is om op zichzelf te staan.

Chillida_vdK_85005_PC_19107Chillida begon met grafiek te experimenteren in 1950. Lithografie, etsen, houtsnede, zeefdruk, …, niets van de grafische technieken werd onbenut gelaten en alles werd op meesterlijke wijze gebruikt. Chillida werkt in zijn grafisch werk met de elementen die hij ook gebruikte in de sculpturen van zijn hand: vorm, ruimte en kader. Het wit in het blad is van even groot belang als de tekening op zichzelf, de afwezigheid van vormelijke elementen is even belangrijk als die van de aanwezige. Er zijn tevens verwijzingen naar architectuur en dat is niet zo verwonderlijk.  Ook de architectuur bediend zich van de vorm en ruimte. Daarenboven was de eerste studie die Chillida aanvatte die van architect. Hij haakte na 3 jaar af en richtte zich van dan af op de beeldende kunsten, om al vlug naast het beeldhouwen het medium grafiek te omarmen.

Het grafisch oeuvre is erg uitgebreid omdat Chillida dit steeds zag als een wezenlijk element van zijn werk. De mogelijkheden die grafiek biedt zijn dan ook legio in het bewerken van een drager. er kan gekerfd, gesneden, geschuurd, … worden. Steeds bewerkingen die dicht bij beeldhouwkunst staan en die waarschijnlijk één van de  zaken waren die hem aanspraken in het werken met dit medium.

Abstract is de stijl die het werk van Chillida het best omschrijft, alhoewel hij dit niet graag zo benoemde. Hijzelf omschreef zich liever als een “realistische beeldhouwer”.

Chillida_vdK_72017_PC_19116De etstechniek is duidelijk het meest aanwezig in de grafische werken. Hij kon uitstekend overweg met de mogelijkheden die deze techniek te bieden heeft en zette alles naar zijn hand. De normale rechthoekige vorm van de etsplaat wordt al vlug versneden in andere vormen. Ook de embossing (blinddruk) is van groot beland en wordt gezien als een deel van de compositie. Veel worden blanke platen gedrukt waardoor deze blinddruk ontstaat. Vanaf de jaren 1980 werk hij meer en meer met deze blinddrukken die de derde dimensie in het werk benadrukken.

 

Er is geen site die een compleet overzicht geeft van de grafische werken van Chillida, maar volgende sites geven een erg goed beeld van het oeuvre.

  • Adam Gallery, London: site en PDF boek
  • Galerie Boisserée, Keulen: site
  • Christie’s: voordeel van deze site is het kunnen inzoomen op de werken

d5050293x   Chillida_vdK_84011_PC_20351   d4079632x    d2087679x